วิธีการปรุงยาแผนไทย – ยาน้ำมัน

ยาน้ำมันเป็นยาเตรียมรูปแบบหนึ่ง วิธีการปรุงยาเตรียมจากยาสดหรือแห้ง เมื่อผสมแล้วบดเป็นผงหยาบหุงด้วยน้ำมัน ยาน้ำมันใช้เป็นยาภายในและยาภายนอกได้ น้ำมันที่ใช้ในการปรุงยามักเป็นน้ำมันพืช (ที่ใช้มากได้แก่ น้ำมันงา และน้ำมันมะพร้าว) น้ำมันเนย นม หรือไขสัตว์ ผสมกับตัวยาตามตำรับ ตัวยาที่มีน้ำมากให้บีบเอาแต่น้ำ ส่วนตัวยาที่แห้งหรือมีน้ำเป็นส่วนประกอบน้อยมากจะบดเป็นผงแล้วผสมน้ำให้พอเปียก เมื่อผสมกับน้ำมันพืชหรือไขสัตว์แล้วก็หุงเคี่ยวให้เหลือแต่น้ำมัน เมื่อได้น้ำมันแล้วอาจรินเอาน้ำมันเก็บไว้ใช้ หรือเก็บนำ้มันแช่ตัวยาไว้ เมื่อจะใช้ก็ตักเอาแต่น้ำมันมาใช้

กระบวนการผลิตยาน้ำมัน

  1. นำสมุนไพรในสูตรตำรับมาหั่นบาง ๆ
  2. เคี่ยวในน้ำมัน โดยใช้ไฟกลาง ระวังไม่ให้ชิ้นส่วนสมุนไพรไหม้
  3. เติมส่วนประกอบอื่น ๆ ในสูตรตำรับที่ต้องใช้ความร้อนช่วยละลาย ลงไปในระหว่างการเคี่ยว เช่น กำยาน สีเสียด จุนสี
  4. กรองโดยใช้ผ้าขาวบาง เพื่อเก็บน้ำมันที่ได้จากการเคี่ยว
  5. เติมส่วนประกอบในตำรับ (ที่ไม่ต้องใช้ความร้อนช่วยละลาย) ลงไปในน้ำมัน ตามข้อ 4 เช่น พิมเสน การบูร
  6. บรรจุในภาชนะที่เหมาะสม

ที่มา

  • หนังสือรายการตำรับยาแผนไทยแห่งชาติ ฉบับ พ.ศ.2564, กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก, กระทรวงสาธารณสุข